جزيره كيش قبل و بعد از انقلاب

جزیره کیش یکی از جزیره‌های خليج فارس و از توابع بخش كيش، شهرستان بندرلنگه در استان هرمزگان و از نقاط ديدني استان هرمزگان در جنوب ايران است. در گذشته این جزيره را به نام  » قیس « می‌خواندند. شکل این جزیره بیضوی مانند است و در ۱۲ کیلومتری کرانه شيبكوه  جای گرفته است. از آن چه در کتب تاریخی بازگو شده است بر می‌آید که از زمان هخامنشيان جزیره کیش تحت تسلط ايران بوده و در اين مقاله صرفنظر از تاريخچه آن قبل و بعد اسلام ، به مقايسه آن در زمان نه چندان دور پهلوي و پس از انقلاب اسلامي ميپردازيم. 

زمان پهلوي:

در سال 1349  ش.(1970 م.) جزيره كيش مورد بازديد هياتهاي كارشناسي ايران و آمريكا قرار گرفت و با توجه به ویژگی‌های طبیعی، سواحل زیبای مرجاني  و آب‌های زلال اطراف آن، به عنوان مرکز توریستی بین‌المللی انتخاب شد كيش تا آن زمان جزیره ای بود  کوچک و خشک و شنزار. در اوائل دهه ی 1970 (1350) شاه تصمیم گرفت کیش را به یک استراحتگاه زمستانی تبدیل کند. همچنان فرح پهلوی در سال 1350 برای نخستین بار به جزيره كيش پرواز کرد که از اين جزیره یک مرکز جهانگردی و گردش جهانی، برای ایجاد بندری آزاد و جذب سرمایه های خارجی استفاده شود. كاخ شاه، هتل كيش، فرودگاه و كازينو اولین بناهای مدرن کیش محسوب می‌گردند. به منظور عمران و آباداني جزيره كيش و كرانه هاي جنوبي كشور و جلب جهانگردان به اين جزيره و تأمين آسايش و رفاه آنان در تاريخ 20 مهرماه 1351 ش. سازماني به نام سازمان عمران كيش بوجود آمد و طرح بزرگ منطقه توريستي جزيره كيش آغاز گرديد. 

هر چیزی را بدون استثناء می بایست وارد کنند. زمین های گلف را می بایست بیست و چهار ساعته آب پاشی کنند. میلیون ها دلار برای ویلاهای خصوصی و هتل های لوکس و کازینو و زمین های گلف و مغازه هایی که اجناس بخشوده از حقوق گمرکی می فروختند (کیش بندر آزاد بود) خرج شد.  شاه قصد داشت كيش را به منطقه اي تبديل كند كه تجار و توريست از سراسر دنيا به جاي اروپا و امريكا جهت تفريح به اين جزيره آمده و پولهاي خود را در اينجا خرج كنند  كه اين باعث ورود ارز به كشور ميشد كه در بحث اقتصاد بسيار مثبت تلقي ميگردد. سرپرستی تشکیلات کیش را شخصی به نام «محمود منصف» به عهده داشت که خواهرزاده ی اسدا... اعلم (وزیر دربار شاهنشاهی) بود. گاهي بنا به شنيده ها قراردادهايي نوشته ميشد كه در چرخه مالياتي كشور وارد نميشد كه آنهم بدليل حجم و سرعت انجام اين طرح هاي بزرگ و فوريت آن بود. اما اين طرح مصادف شد با انقلاب ايران و ناتمام رها شد.

پس از انقلاب:

با وقوع پديده انقلاب در ايران، بسياري از سودجويان و سوداگران از اعتشاشات به وجود آمده در كشور به عناوين گوناگون به تاراج سرمايه هاي ملت اقدام كردند. يكي از مناطقي كه در اذهان ملي، سرزمين افسانه اي جا گرفته بود، جزيره كيش بود، جزيره اي كه محمد رضا شاه سعي در تبديل آن به يكي از زيباترين جزاير دنيا با بهترين تزئينات و مصنوعات كارخانه هاي اروپايي داشت. بعد از انقلاب تمامي ابنيه و تاسيسات احداث شده بدون سرپرست رها گرديد و مورد تاراج يغماگران قرار گرفت. در مدت زمان كوتاهي كاخها و ساختمانهاي توريستي از تزئينات و وسايل خالي شدند و انبارهاييي كه براي شروع فاز دوم طرح عمران كيش مملو از تجهيزات بود تخليه گرديد. نود و پنج درصد كارمندان سازمان عمران كيش را بازخريد كردند و سازمان عمران كيش همچون كالبدي نيمه جان در انتظار تصميم گيريهاي دولت وقت به سر مي برد. پيشنهاداتي از سوي مسئولين منطقه اي و كشوري براي اين جزيره زيبا بدين شرح داده شد: تبديل جزيره به موزه؛ تبعيدگاه معتادين؛ احداث دانشگاه دريانوردي و تبديل آن به پايگاه دريانوردي؛ انتقال تاسيسات و اموال جزيره به ساير نقاط و تحويل به ديگر سازمانهاي دولتي؛ تبديل جزيره به مركز پزشكي بين المللي و واگذاري جزيره به بوميان كيش.

 كاخ شاه به مركز تجاري اداري كيش اليت واگذار گرديد. كاخ وليعهد به مجتمع بزرگ تجاري اداري مبدل شد و به شركت مرجان كيش سپرده شد. كاخ علم وزير دربار پس از تعميراتي به مكان پذيرايي ميهمانان دولتي جزيره اختصاص داده شد. كاخ نخست وزير نيز به كانون هنر براي برگزاري نمايشگاه و كلاسهاي هنري و .... مبدل شد.

در زمان خاندان پهلوي، گروهي از كاوشگران ايراني و خارجي به مطالعه ريشه تاريخي اين جزيره كهن پرداختند و به نتايج بسيار حائز اهميتي دست پيدا كردند كه نتايج آن در مجله ايران نيز چاپ شد ولي متاسفانه پس از انقلاب مرمت آثار معماري و بناهاي معروف و ادامه مطالعات پس از گذشت زماني كوتاه رها گرديد و منهدم شد و آثار بدست آمده از شهر حريره با سپري شدن ايام در در حال از بين رفتن هستند. بدليل عدم برنامه ريزيهاي صحيح و استخدام و انتصاب بي رويه افراد غير متخصص نيروي كار زيادي در دفتر مركزي سازمان كه در تهران مستقر هستند تجمع نموده كه نهايتا باعث افزايش هزينه هاي مازاد و غير ضروري و كاهش بازدهي در زمينه هاي صنعتي، اقتصادي شده است. در سالهاي قبل از انقلاب، اين جزيره داراي يك نيروگاه 25 مگاواتي و يك نيروگاه اضطراري 9 مگاواتي بوده. بعد از انقلاب، نيروگاه اول در اثر بي توجهي و نبودن مقررات و ضوابط قانوني به يكي از شهرستانهاي استان خراسان ( قوچان ) منتقل شد و بعد از انتقال مشخص شد بدليل شرايط آب و هوايي نيروگاه در آن منطقه قابل استفاده نيست. اما هزينه انتقال مجدد آن به كيش بيش از هزينه خريد نيروگاه جديد برآورده شد و از اينكار صرفنظر شد.

پس از مدتي كيش به منطقه آزاد تجاري تبديل شد يعني طرحي كه قرار بود از بيابان به منطقه اي توريستي و گردشگري ممتاز در خاورميانه تبديل گردد جهت جذب سرمايه هاي خارجي جاي خود را به محلي جهت ترانزيت كالا داد. در اين موقعيت بعضي از دولتمردان با استفاده از تبصره هاي موقت گمركي همچنين نفوذشان در دستگاه حكومتي در اين منطقه رخنه كرده و به فعاليت اقتصادي جهت افزايش اموال شخصيشان پرداختند كه تعدادشان روز به زور هم بيشتر ميشود از نمونه بارز آن ميتوان از خانواده  اكبرهاشمي رفسنجاني و فرزندانشان و همجنين محمد هاشمي رفسنحاني (برادر اكبر هاشمي رفسنجاني) نام برد. بسياري از زمينهاي مردم كه بيشتر بوميان آنجا را تشكيل ميدادند و اسناد ثبتي نداشتند توسط سازمانهاي دولتي و قوه قضائيه به تاراج رفت و شكايت و پيگيريها راه بجايي نبرد. زمين خواري در اين برهه زماني توسط دستگاههاي حكومتي بسيار دردآور مي نمود. 

بر اساس اسناد موجود و طبق گفته ها،  منطقۀ آزاد کیش در اختیار خاندان آقای هاشمی ، حدود 200/000 مترمربع (حداقل) از گران‌‌ترین زمینهای منطقۀ آزاد تجاری کیش ميباشد و آنها سرمایه‌گذاریهای کلانی در این منطقه انجام داده‌اند. بطورکلی این باند خود را مالک و ارباب کیش دانسته و نبض اقتصادی این منطقه را در اختیار گرفته‌اند. بگونه‌ای که افراد خارجی که برای سرمایه‌گذاری به کیش رفت و آمد می‌کنند، ناچارند مبالغ قابل توجهی پورسانت به عناوین مختلف مانند کمک به امور خیریه و ... به فرزندان آقای هاشمی بپردازند. این جریان مافیایی در ادامۀ فعالیتهای خود اقدام به تأسیس یک باند هواپیمای خصوصی در کیش نموده‌است تا از این طریق کالاهای خود را مستقیماً وارد کشور نمایند. اين يعني همان  بذل و بخشش از اموال عمومی به نفع خود. اين خاندان، افرادي وابسته به خود در اين جزيره دارند تا منافعشان را در اين منطقه تامين نمايند ( اين افراد باصطلاح تاجر كه در حقيقت وابسته سياست هستند تا تجارت با وابستگي به سران حكومت ، مبادرت به ثروت اندوزي نموده و با اخذ وامهاي كلان  كم بهره و خلاف قانون و با  استفاده از معافيتهاي گمركي به اهدافشان ميرسند. با پولهاي كلاني كه از اين راه بدست مي آورند سعي ميكنند در تمام ارگانها و سازمانهاي حكومت جهت پيشبرد اهدافشان نفوذ نمايند. از كانديداهاي  وابسته به خود چه در مجلس شوراي اسلامي و چه  در شوراي شهر با تبليعات فراوان و خريد راي و گاها نفوذ در اماكن مذهبي جهت خريد فتوا و حمايت  بعضي مذهبيون مال پرست و به ظاهر مومن حمايت نموده تا بعد از پيروزي در انتخابات بتوانند با كمك آنها به ثروت بيشتري برسند). پس از پيروزي محمود احمدي ن‍ژاد در انتخابات رياست حمهوري  و منزوي شدن اكبر هاشمي رفسنجاني، افراد وابسته به اين خاندان نيز متحمل ضرر و زيان فراوان شدند كه براي اثبات اين ادعا ميتوان از متوقف شدن پروژه هاي تحت مديريت آنها در سطح کشور نام برد.

آنچه كه مشهود است اين جزيره با توجه به پتانسيلي كه داراست هنوز نتوانسته جايگاه واقعي خود را  بيابد و فقط به عنوان يك بندر آزاد تجاري مورد استفاده قرار ميگيرد  كه آنهم در زمان تحريم دچار مشكلات فراواني شده و بسياري از كسبه ها و مغازه داران از ركود و كسادي در پيشه شان مينالند و تنها گردشگران ايراني براي گذران تعطيلاتشان نه به دليل امكانات  ويژه بلكه به خاطر آب و هواي مناسب در ايام عيد مبادرت به سفر مينمايند. با پيروزي انقلاب و شكست طرح كيش ديري نپاييد كه دبي رونق گرفت و به عنوان بزرگترين بندر توريستي خاورميانه سالانه تعداد زيادي گردشگر را به سوي خود روانه ميكند تا جايگزيني مناسب براي جزيره ايراني كيش باشد تا اين باشد پاسخ آنهايي كه ميگفتند جزيره كيش بدليل وضعيت نامناسب آب و هوايي و شنزار بودنش محل مناسبي جهت اجراي اين طرح نيست و طرح مذكور را اشتباه ميدانستند. از ديگر موارد قابل ذكر اين است كه  همواره مخالفان رژيم گذشته عنوان ميكنند كه شاه جزيره كيش را تبديل به تفريحگاه خود و خانواده اش كرده بود در صورتيكه با يك نگاه گذرا ميتوان دريافت كه گردانندگان اقتصاد فعلي كيش همان نور چشمي هاي حكومتي و آقا زاده هايشان هستند كه مستقيما اين جزيره را از دفاترشان در تهران مديريت ميكنند و به هيچ چيز به غير از پر كردن جيبشان فكر نميكنند حال آنكه بخشي از استان هرمزگان ميباشد و بايد در محدوده همين استان مديريت گردد.